Redakcja

Infolinia dla poszkodowanych hałasem

autor: Redakcja
26/05/202626/05/2026

Bezpłatne wsparcie informacyjne, edukacyjne oraz doradcze świadczone telefonicznie i drogą e-mailową to najnowsza propozycja naszej redakcji dla osób, które potrzebują pomocy w walce z hałasem.… Czytaj dalej »Infolinia dla poszkodowanych hałasem

List: moje skargi przyniosły efekt

autor: Redakcja
07/07/202409/07/2024

Brak poważnej reakcji na wysłane pisma, zignorowanie skargi przez księdza będącego patronem wulgarnej imprezy i niespodziewane, pozytywne rezultaty podjętej interwencji – to wszystko opisała dla… Czytaj dalej »List: moje skargi przyniosły efekt

Cisza dla wszystkich

autor: Redakcja
19/06/2023

Akcja społeczna Podaruj Ciszę powstała po to, by upowszechniać wiedzę o szkodliwości hałaśliwych form świętowania i podsuwać pomysły, czym można je zastąpić. Impulsem do jej… Czytaj dalej »Cisza dla wszystkich

Miasto czy wieś – gdzie jest głośniej?

autor: Redakcja
27/06/202104/05/2023

„Jak coś nie pasuje, to się można na wieś wyprowadzić” – to słowa, które usłyszało wielu moich rozmówców, próbujących walczyć o prawo do spokoju w… Czytaj dalej »Miasto czy wieś – gdzie jest głośniej?

Logowanie
Rejestracja

Jestem ofiarą hałasu. Co zrobić? W jaki sposób zebrać dowody świadczące o narażeniu na hałas w miejscu zamieszkania? Gdzie szukać…
Pomylili Orliki ze Stadionem Narodowym Kancelaria Sejmu twierdzi, że osiedlowych Orlików nie można wyciszyć, bo... spadną zyski z Ekstraklasy. Absurdalna…
Ogrodzenie izolujące od hałasu – czy jest możliwe? Czy na prywatnej posesji da się zastosować ekrany akustyczne? - to pytanie zadaje sobie wiele…
Wygrali z hałasem myjni samochodowej Prawomocny wyrok sądowy zakończył wieloletnią udrękę rodziny ze Swarzędza, która każdego dnia i nocy musiała…
Traktat o koszeniu trawników Jak głośna jest kosiarka i czy jej użytkowanie może uszkodzić słuch? Czy koszenie trawnika może…
Walczą z hałasem na wodzie Starostwo Powiatowe w Wadowicach rzetelnie pomaga mieszkańcom starającym się o ustanowienie Stefy Ciszy na Jeziorze…

doświadczony on Wasza rozrywka to nasza trauma
Nic nikomu nie sugeruję, podzielę się tylko pewnym wspomnieniem.
Redakcja on Jestem ofiarą hałasu. Co zrobić?
Z każdym kolejnym rokiem zajmowania się tematem coraz bardziej
Jacek on Jestem ofiarą hałasu. Co zrobić?
Słyszałem że w Szwajcarii jest takie prawo, że nawet kotlety
eldorado on Walczą z hałasem na wodzie
Zgłaszałem do redakcji co dzieje się w Szczawnicy (moje zgłoszenie
eldorado on Traktat o koszeniu trawników
Ja bym chyba powiedział jej "głupia babo, mamy to przez ciebie".

Biznes na stoku, hałas w domach

Ministerstwo Klimatu i Środowiska niespodziewanie zauważyło, że „Prawo śniegu” w obecnym kształcie stwarza ryzyko pogorszenia klimatu akustycznego w górskich miejscowościach. Resort jest przeciwny nowelizacji, podobnie jak Sąd Najwyższy – choć z innych powodów. Projekt nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami (druk nr 784), potocznie zwany „Prawem śniegu”, który jest rozpatrywany w Senacie, w założeniach ma na celu ułatwienie budowy, utrzymania i eksploatacji obiektów sportowych przez podmioty niepubliczne. Dotyczy związanych ze sportami zimowymi kolei linowych, wyciągów narciarskich, tras zjazdowych i biegowych. Pretekstem do zmian stały się pojedyncze konflikty wokół stacji narciarskich (np. na Gubałówce czy Maciejowej), gdzie sprzeciw właścicieli kilku gruntów zablokował działalność komercyjnych biznesów. Receptą rządzących ma być nowy cel publiczny (art. 6 pkt 9e u.g.n.) oraz kontrowersyjna instytucja „służebności publicznoprawnej”. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta – na wniosek prywatnego inwestora i po uchwale rady gminy – będzie mógł wydać decyzję administracyjną zmuszającą właściciela do znoszenia ograniczeń na własnym terenie na okres nawet do 30 lat. Podkreślenia wymaga fakt, że mechanizm ten ma służyć wyłącznie prywatnym inwestorom nastawionym na zysk, którzy wchodzą w konflikt z indywidualnymi właścicielami gruntów. Podmioty publiczne nie potrzebują tych przepisów, ponieważ już teraz dysponują znacznie dalej idącymi uprawnieniami wywłaszczeniowymi. Projekt ten wywołał lawinę krytyki i zmusił różne instytucje do zajęcia stanowiska, ponieważ uderza w fundamenty prawa własności i bezpieczeństwo prawne obywateli. Tym razem przyjrzeliśmy się, jak poszczególne organy oceniły te kontrowersyjne przepisy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zauważyło hałas Zupełnie niespodziewanie Ministerstwo Klimatu i Środowiska reprezentowane przez podsekretarza stanu Mikołaja Dorożałę dostrzegło i nazwało po imieniu zagrożenia akustyczne jakie niesie ze sobą ewentualne wprowadzenie projektu w życie. Niespodziewanie, ponieważ to jest to samo ministerstwo, które pomagało wyjąć z norm hałasu na życzenie Ministerstwa Sportu inne obiekty sportowe, generujące uciążliwe immisje hałasu impulsowego – a zatem jeszcze bardziej szkodliwego dla zdrowia niż hałasy szerokopasmowe i tonalne. W każdym razie obiekty do sportów zimowych MKiŚ uważa za generujące dramatyczny wzrost presji na środowisko akustyczne. Eksploatacja infrastruktury to w opinii ministerstwa ciągłe źródła hałasu: stacje napędowe, układy linowe, głośne urządzenia do sztucznego naśnieżania, pompownie, sprężarki oraz pracujące nocami ratraki. Jak punktuje ministerstwo, hałas ten będzie miał charakter zarówno ciągły, jak i okresowy, prowadząc do trwałego pogorszenia klimatu akustycznego. Co gorsza, projekt całkowicie pomija kwestie oceny skali wzrostu hałasu oraz proporcji między zyskiem komercyjnym a niszczeniem prawa mieszkańców do spokojnego życia. Ministerstwo bez ogródek wskazuje na to iż potencjalna nowelizacja otwiera niebezpieczną furtkę do lokowania prywatnych, komercyjnych inwestycji o wielkiej skali w bezpośrednim otoczeniu najcenniejszych zakątków kraju – parków narodowych, rezerwatów i obszarów o unikalnych walorach krajobrazowych i dopuszcza znaczącą ingerencję w przyrodę: zmianę morfologii stoków, bezpowrotne zniekształcanie rzeźby terenu oraz głęboką ingerencję w stosunki wodne. Masowe sztuczne naśnieżanie oraz osuszanie gruntu pod rurociągi i infrastrukturę techniczną prowadzą do likwidacji naturalnych zbiorników wodnych i obszarów wodno-błotnych w czasach, gdy ochrona wody powinna być absolutnym priorytetem. Do tego dochodzi problem, o którym rzadziej mówi się w kontekście sportów zimowych – silne zanieczyszczenie światłem. Praca stacji narciarskich w godzinach popołudniowych i wieczornych, połączona z jaskrawym oświetleniem tras zjazdowych oraz kolei linowych, uderza wprost w lokalną faunę, burząc rytm życia ptaków i zwierząt nocnych. Resort celnie punktuje również ekonomiczny absurd całego przedsięwzięcia: forsowanie kosztownych środowiskowo inwestycji narciarskich w obliczu coraz krótszych, pozbawionych śniegu zim stawia pod znakiem zapytania ich trwałość, marnując gigantyczne zasoby naturalne dla kaprysu sezonowej turystyki, który w przeciągu kilku lat może stać się tylko wspomnieniem z przeszłości. Sąd Najwyższy i sprzeczność z Konstytucją W sukurs ochronie praworządności przyszedł także Sąd Najwyższy, który w swojej opinii zakwestionował konstytucyjność mechanizmu pozwalającego traktować prywatne, nastawione na czysty zysk inwestycje komercyjne na równi z budową szkół czy szpitali. Sąd Najwyższy wprost wytyka też projektodawcom kuriozalne rozwiązania, takie jak administracyjne wygaszanie umów najmu, dzierżawy czy użyczenia (art. 126a ust. 8 projektu). Mówiąc najprościej: jeśli na działce, przez którą duży inwestor zechce poprowadzić stok narciarski lub wyciąg, ktoś legalnie prowadzi biznes – na przykład wypożyczalnię sprzętu, szkółkę narciarską, małą budkę z jedzeniem albo nawet schronisko na podstawie umowy dzierżawy od właściciela – to według nowych przepisów umowa ta może zostać po prostu „wymazana” jednym podpisem wójta czy burmistrza. Zamiast tradycyjnej ścieżki cywilnej, gdzie spory o umowy rozstrzygają niezależne sądy powszechne, państwo daje urzędnikom narzędzie do arbitralnego zrywania wiążących strony umów. Sąd Najwyższy obnaża tu fundamentalny absurd procesowy: człowiek, który zainwestował własne oszczędności w mały biznes na danym terenie, nie jest uznawany za stronę w postępowaniu dotyczącym samej inwestycji (bo przepisy uwzględniają tylko właścicieli i użytkowników wieczystych), nie bierze udziału w obowiązkowych rokowaniach i dowiaduje się o zagrożeniu swojego dorobku dopiero wtedy, gdy rusza procedura wygaszania jego umowy. Co więcej, Sąd punktuje brak jakiejkolwiek zasady proporcjonalności – urzędnik może zlikwidować całą umowę najmu, nawet jeśli inwestycja koliduje tylko z nikłym fragmentem dzierżawionego terenu. Do tego dochodzi chaos odszkodowawczy: z konstrukcji przepisów wynika, że rekompensaty i wynagrodzenia trafią do właścicieli gruntów, podczas gdy lokalny przedsiębiorca (dzierżawca) traci biznes, ale nie ma w projekcie jasnej podstawy do żądania odszkodowania np. za utracone korzyści. Sąd krytykuje też wadliwe powiązanie przepisów o egzekucji administracyjnej z mechanizmem wygaszania umów oraz kuriozalny tryb kontroli. Ponieważ cała procedura ląduje w sądach administracyjnych (WSA), a te co do zasady badają jedynie formalną legalność dokumentów i – zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. – nie prowadzą normalnego, pełnego postępowania dowodowego, poszkodowani przedsiębiorcy zostają faktycznie pozbawieni skutecznej drogi do obrony swoich interesów przed niezależnym sądem. W efekcie projekt tworzy pułapkę prawną – narzędzie dające prywatnemu inwestorowi niemal nieograniczoną władzę nad cudzymi umowami gospodarczymi, kosztem lokalnych przedsiębiorców, których prawa zostają zepchnięte na całkowity margines. Ministerstwo Sportu bez niespodzianek Na tym tle Ministerstwo Sportu i Turystyki – reprezentowane przez sekretarza stanu Piotra Borysa – wypada dokładnie tak, jak przyzwyczaiło nas do tego przez lata: dla resortu liczy się wyłącznie czysty zysk branży, a ludzki koszt, zniszczony krajobraz i zdrowie mieszkańców nie mają żadnego znaczenia. Choć w obliczu miażdżących ocen innych instytucji resort oficjalnie bąka coś o potrzebie „doprecyzowania”, to w swojej opinii pozytywnie ocenia sam kierunek zmian, dając zielone światło na deptanie praw właścicielskich w imię turystycznego biznesu. Wiceminister Borys i jego urzędnicy bez mrugnięcia okiem powtarzają mantry o […]
Rzecznik zaprasza ponownie

Problemy dotyczące narażenia na hałas jak najbardziej znajdują się w obszarze zainteresowań Rzecznika Praw Obywatelskich. Osoby, które chciały, ale nie zdążyły wziąć udziału w letniej turze spotkań z prawnikami RPO, będą mogły uzyskać poradę już wkrótce. Pracownicy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wkrótce ponownie wyruszą w teren, by stacjonarnie wysłuchać obywateli poszukujących pomocy w sprawach, w których zawiodły ich instytucje i urzędy. Tym razem mieszkańcy Szczecina, Krakowa, Lublina oraz Białegostoku spotkają się z przedstawicielami RPO w tymczasowych punktach przyjęć już 1 października 2026 roku. Kolejne dyżury zaplanowano w późniejszych terminach – 8 października szansę na bezpośrednią rozmowę otrzymają mieszkańcy Wałbrzycha, z kolei 15 października przedstawicie RPO będą dyżurować w Bydgoszczy. Jednym z obszarów, w których interweniuje Rzecznik, są sytuacje, gdy policja, inspekcja ochrony środowiska czy władze lokalne (wójtowie i burmistrzowie) wykazują bezczynność wobec problemów związanych z hałasem. Brak reakcji ze strony odpowiedzialnych służb oznacza, że obywatel zostaje pozbawiony ochrony prawnej, co bezpośrednio narusza jego konstytucyjne prawa. Choć hałas często traktuje się wyłącznie jako drobną, lokalną niedogodność, z perspektywy przepisów stałe i głośne dźwięki drastycznie godzą w prawo do zdrowia, spokojnego wypoczynku oraz życia w bezpiecznym otoczeniu. Głównym zadaniem RPO – jako niezależnego organu państwowego – pozostaje bowiem stanie na straży wolności i praw obywatelskich zagwarantowanych w polskiej Konstytucji, co uzasadnia podejmowanie działań w takich sprawach. Podczas dyżurów specjaliści z Biura RPO nie tylko pomogą zainteresowanym w zrozumieniu skomplikowanych procedur prawnych prowadzących do rozwiązania ich problemów, ale też dokładnie wyjaśnią, czym w praktyce dysponuje ten organ. Wizyta w punkcie to doskonała okazja do uzgodnienia, jakie realne kroki może podjąć Rzecznik – od formalnego wystąpienia do odpowiednich organów i żądania wyjaśnień, przez zbadanie nieprawidłowości w prowadzonych postępowaniach, aż po przyłączenie się do toczącej się sprawy sądowej. Na miejscu będzie można dowiedzieć się, jak prawidłowo sporządzić wniosek czy sformułować pismo, a także skonsultować status sprawy, która znajduje się już w bieżącym rozpatrzeniu. Wybierając się na spotkanie, warto zabrać ze sobą kompletną historię dotychczasowych działań – w tym korespondencję z instytucjami, uzyskane odpowiedzi oraz protokoły pomiarów akustycznych potwierdzające przekroczenie norm hałasu przemysłowego lub komunikacyjnego. Taka dokumentacja znacząco ułatwi prawnikom z Biura RPO szybką ocenę sytuacji i podjęcie odpowiednich kroków. Bezpośrednia rozmowa z przedstawicielami Rzecznika może stanowić punkt zwrotny dla społeczności od dłuższego czasu zmagających się z uciążliwym hałasem. Udział w dyżurze jest szczególnie wskazany dla osób, które zderzyły się z całkowitą bierną postawą zarządców dróg bądź inspekcji ochrony środowiska, a także w sytuacjach, gdy standardowa ścieżka urzędowa została już w pełni wyczerpana i jedyną formalną opcją wydaje się wejście na drogę procesu cywilnego. Marcin Kołodziejczyk Dyżury w dniu 1 października 2026: Adresy i godziny przyjęć interesantów w poszczególnych miastach: Białystok Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku ul. Adama Mickiewicza 1, pok. 119 Wejście z podjazdem dla osób o ograniczonej mobilności od ul. Elektrycznej (za bramą) godz. 10:00 – 15:00 Kraków Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie, sala nr 341 ul. Basztowa 22 godz. 9:00 – 14:00 Przyjęcia zgodne z zapisami telefonicznymi: (22) 20 98 555 Lublin Urząd Miasta Lublin Plac Króla Władysława Łokietka 1, sala nr 3 godz. 10:00 – 15:00 Szczecin Siedziba Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego ul. Mickiewicza 41, parter godz. 10:00 – 15:00 Dyżur w dniu 8 października 2026: Wałbrzych Urząd Miasta Wałbrzych ul. Rynek 23 godz. 9:00 – 14:00 Dyżur w dniu 15 października 2026: Bydgoszcz Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki w Bydgoszczy ul. Jagiellońska 3 godz. 11:00 – 14:30 Walczysz z hałasem? Poznaj innych, którzy też walczą: halaswpolsce.pl
Pomylili Orliki ze Stadionem Narodowym

Kancelaria Sejmu twierdzi, że osiedlowych Orlików nie można wyciszyć, bo… spadną zyski z Ekstraklasy. Absurdalna opinia w sprawie petycji obywatelskiej. Ekrany akustyczne, wygłuszenie hałaśliwych elementów konstrukcji i gwarancja ciszy nocnej po godzinie 22:00 – takie racjonalne, techniczne rozwiązania zaproponowali obywatele w petycji skierowanej do Marszałka Sejmu. Chodziło o rozwiązanie narastającego od dawna w całej Polsce konfliktu wokół uciążliwych akustycznie boisk osiedlowych i szkolnych. Odpowiedź Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (BEOS) wobec tych propozycji jest jednak tak bardzo nie na temat, że trudno wręcz o komentarz: urzędnicy bronią braku woli wprowadzenia rozwiązań zaproponowanych przez autorów petycji… zyskami z transmisji telewizyjnych i imprez masowych na Stadionie Narodowym, chociaż petycja dotyczy boisk na osiedlach mieszkaniowych, a o profesjonalnym sporcie i obiektach, które służą do rozgrywek tego typu nie ma w niej ani słowa. Żeby petycja zakończyła spór Krótkie streszczenie dla osób, które nie czytały wcześniejszych artykułów na ten temat: konflikty z powodu hałasu pochodzącego z osiedlowej infrastruktury sportowej trwają w Polsce od lat i ciągle ich przybywa. Z jednej strony są mieszkańcy, których okna znajdują się często zaledwie kilka lub kilkanaście metrów od ogrodzeń bezmyślnie usytuowanych boisk. Z drugiej – zarządcy obiektów, którzy pod hasłem „misji sportu” całkowicie ignorują problem immisji hałasu. Władze centralne nie dążą do rozpoznania możliwych rozwiązań i ich wdrożenia tylko projektują takie zmiany w prawie, które mają uciszyć poszkodowanych. W odpowiedzi na poselskie i rządowe projekty ustaw wyjmujące obiekty sportowe spod norm środowiskowych, grupa obywateli złożyła więc do Sejmu petycję (druk BKSP-153-X-1040/26). Postulaty były konkretne i dążyły do kompromisu: 1. Modernizacja przed ochroną: obiekty sportowe powinny uzyskać nadzwyczajną ochronę prawną dopiero po zastosowaniu pasywnych zabezpieczeń akustycznych (np. ekranów wygłuszających). 2. Cisza nocna: wprowadzenie rygorystycznego zakazu generowania hałasu w godzinach 22:00 – 6:00, aby zapewnić mieszkańcom prawo do snu. 3. Fundusz Ochrony Akustycznej: wsparcie finansowe na wyciszenie budynków mieszkalnych bezpośrednio sąsiadujących z głośnymi obiektami. Niewiele, prawda? Ale nawet to minimum jest najwyraźniej dla ustawodawcy i rządu nie do przełknięcia. Pomylili Orliki ze Stadionem Narodowym? Petycja wprost wskazuje na problem ponad 35 tysięcy lokalnych obiektów – głównie Orlików, boisk przyszkolnych, kortów czy osiedlowych kompleksów, które nie generują żadnego dochodu narodowego a wręcz przeciwnie – wymagają niemałych wydatków na ich budowę i utrzymanie, a ich użytkowanie często do późnych godzin nocnych, drastycznie obniża jakość życia i niszczy zdrowie mieszkańców w okolicy. To oczywiście cena, którą płacą osoby prywatne własnym majątkiem i własnym zdrowiem. Tymczasem w oficjalnej opinii prawnej BEOS (pismo BEOS-WP-1769/26 z 7 sierpnia 2026 r.) analityk Kancelarii Sejmu postanowił zignorować meritum petycji. Zamiast odnieść się do technicznych możliwości wyciszenia lokalnych boisk i ochrony snu dzieci czy seniorów, w opinii szeroko cytuje się… raporty dotyczące PKO BP Ekstraklasy oraz wpływu gospodarczego wielkich imprez masowych. Urzędnicy Sejmu straszą, że wprowadzenie wymagań wyciszenia lub przestrzegania ciszy nocnej ograniczy wpływy ze sprzedaży biletów, praw medialnych, usług hotelarskich czy gastronomii, a także zaszkodzi wizerunkowi Polski na arenie międzynarodowej. Jak miałoby się to wiązać z problemem całodziennego tłuczenia piłkami i wrzasków pod oknami domów mieszkalnych – nie wiadomo. Treść tejże ekspertyzy zamieszczamy TUTAJ w całości Ucieczka od odpowiedzi – Petycja w żaden sposób nie uderza w dochodowy sport stadionowy. Profesjonalne stadiony piłkarskie i hale sportowe i tak posiadają osłony akustyczne, zadaszenia oraz własne reżimy organizacyjne. Nikt tam nie tłucze piłkami ani nie urządza libacji alkoholowych w środku nocy. Te obiekty, paradoksalnie są o wiele mniej uciążliwe od osiedlowych obiektów, ponieważ są pod opieką stałej profesjonalnej ochrony, łącznie z faktem, że mecze zabezpiecza Policja. Osiedlowe obiekty pozostają najczęściej bez żadnej kontroli, stąd bierze się ich ekstremalna uciążliwość – mówi Henryk Zięba, jeden ze współtwórców petycji, były trener i nauczyciel WF. – Trzeba to definitywnie podkreślić, że obywatele przyszli do Sejmu w sprawie niekontrolowanego hałasu osiedlowych Orlików i boisk przyszkolnych pod ich oknami, które nie przynoszą ani złotówki z transmisji telewizyjnych, a niszczą zdrowie sąsiadów i uniemożliwiają sen. Opinia BEOS przyznaje co prawda, że hałas sportowy ma charakter impulsowy, wywołuje reakcje stresowe organizmu, podnosi ciśnienie krwi i według WHO jest szkodliwy dla zdrowia, ale zaraz potem stawia wyżej zyski komercyjnych organizatorów imprez nad prawo obywatela do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP) i nienaruszalności miru domowego. Co więcej, Sejmowi eksperci sugerują, że nie można zakazać hałasowania po godzinie 22:00, bo… imprezy w okresie letnim kończą się późno. Zrównano w ten sposób okazjonalny stadionowy mecz międzynarodowy z codziennym, nocnym graniem w piłkę pod oknami bloków mieszkalnych. Co dalej z petycją? Biuro Ekspertyz rekomenduje Komisji ds. Petycji skierowanie do Ministra Sportu i Turystyki jedynie tzw. dezyderatu z prośbą o „rozważenie rozwiązania”. Dla mieszkańców oznacza to kolejną próbę rozmycia odpowiedzialności i zamiecenia problemu pod dywan, a także – co oczywiste, odesłanie petycji bezpośrednio do źródła problemów czyli Ministerstwa Sportu, przez którego poczynania petycja w ogóle musiała powstać. Mieszkańcy i współpracujące z nimi NGO nie zamierzają jednak odpuścić. Do Komisji ds. Petycji trafi w najbliższych dniach oficjalna replika wypominająca analitykom Sejmu rażące rozmijanie się z faktami. Równolegle sprawą zostanie zainteresowany Rzecznik Praw Obywatelskich. – Nie damy sobie wmówić, że prawo dziecka do snu w mieszkaniu w bloku po godzinie 22 zagraża polskiej gospodarce i Ekstraklasie. Oczekujemy od Sejmu szacunku dla Konstytucji i prostych, technicznych rozwiązań: wyciszenia obiektów i respektowania ciszy nocnej – podsumowuje Henryk Zięba. Agnieszka Kantaruk Walczysz z hałasem? Poznaj innych, którzy też walczą: halaswpolsce.pl
Swoboda urbanistyczna i życiowe dramaty

Dziś domek na wsi i śpiew ptaków o poranku, jutro domek na wsi i śpiew pijanych weselników przez kilkanaście godzin na dobę z basowym dudnieniem do rana, huk i smród z lakierni albo innej przydomowej fabryczki. Znacie? Znamy! To posłuchajcie: koniec z tym. Przez dwadzieścia lat polskim budownictwem w większości wsi rządził mechanizm-wytrych: decyzja o warunkach zabudowy, czyli tak zwana WZ-ka. Z założenia miała służyć uzupełnianiu luki w zabudowie tam, gdzie brakowało Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP). W praktyce stała się rozsadnikiem chaosu urbanistycznego, którego ofiarą padło wielu z Państwa. Ucieczki od hałasu z miast na wieś w poszukiwaniu ciszy nierzadko kończyły się popadnięciem w jeszcze większe kłopoty. Sielska okolica w ciągu kilku miesięcy potrafiła zmienić się w otoczenie rodem z koszmaru, ponieważ urzędnicze interpretacje „zasady dobrego sąsiedztwa” bywały baśniowo elastyczne. Inwestor, który chciał postawić np. dom weselny, warsztat samochodowy z lakiernią czy halę magazynową, do której będą dojeżdżać TIR-y pośród domów jednorodzinnych na terenach pozbawionych MPZP, powoływał się na jakikolwiek budynek usługowy usytuowany w promieniu analizy, po czym dostawał upragnioną WZ-kę, otwierającą mu drogę do pozwolenia na budowę. Protesty sąsiadów na etapie wydawania decyzji najczęściej spełzały na niczym. Pozostawała im jedynie obrona przed uciążliwą inwestycją, już po jej uruchomieniu, za pomocą długotrwałych i skomplikowanych procesów sądowych o immisje na podstawie art. 144 Kodeksu cywilnego. W praktyce oznaczało to konieczność tkwienia w hałasie miesiącami, dokumentowania tego, co się dzieje, pisania pism do urzędów i na koniec ciągania się po sądach. Dla tysięcy Polaków, którzy oszczędności życia wyłożyli na „spokojny domek pod miastem”, oznaczało to dramat wynikający wyłącznie z urbanistycznej nieprzewidywalności. Osobna sprawa, że ta ułomność doprowadziła do chaosu wprawiającego w osłupienie. Na polskich wsiach można dziś zastać obok siebie obiekty tak skrajnie sprzeczne – zarówno pod względem funkcji, gabarytów, jak i wyglądu – jak to tylko możliwe. Co się stało, to się już nie odstanie. Ustawodawca w końcu dostrzegł jednak, że dalsze utrzymywanie tego stanu rzeczy prowadzi do katastrof na wielu płaszczyznach i zabrał się za reformę, która ma położyć mu kres. Bez Planu Ogólnego ruchu nie będzie Nowelizacja ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nałożyła na wszystkie polskie gminy obowiązek uchwalenia Planu Ogólnego – nowego, wiążącego aktu prawa miejscowego, który ma zastąpić dotychczasowe studia uwarunkowań. To efekt wielkiej reformy planowania przestrzennego, wcielanej w życie przez Rząd oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii pod naciskiem Unii Europejskiej (w ramach KPO). Zgodnie z harmonogramem 31 sierpnia 2026 roku stare studia wygasają z mocy prawa, a od 1 września wydanie jakiejkolwiek nowej decyzji o warunkach zabudowy (WZ) w gminie bez uchwalonego Planu Ogólnego stanie się niemożliwe. W tym punkcie konieczne jest przyjrzenie się temu na czym w praktyce ma polegać wyższość Planu Ogólnego nad wygasającym Studium. Otóż różnica jest fundamentalna i sprowadza się do rangi prawnej oraz sztywnego strefowania terenu. Dotychczasowe studium było jedynie dokumentem kierunkowym – luźną deklaracją intencji władz gminy. Co kluczowe, nie stanowiło ono aktu prawa miejscowego, co w praktyce oznaczało, że urzędnicy wydający decyzje WZ mogli całkowicie ignorować jego zapisy i nie brakuje nam przypadków z życia wziętych, że chętnie to robili jeśli dany inwestor okazał się odpowiednio przekonujący. Nowy dokument radykalnie zmienia zasady gry, stając się powszechnie obowiązującym aktem prawa miejscowego. Od września 2026 roku każda decyzja o warunkach zabudowy oraz każdy nowy plan miejscowy będą musiały być w stu procentach zgodne z Planem Ogólnym. Cały teren gminy zostanie w nim podzielony na trzynaście ustandaryzowanych stref planistycznych o sztywno określonych profilach funkcjonalnych. Jeśli dana okolica zostanie zakwalifikowana jako strefa zabudowy jednorodzinnej, żaden urzędnik nie będzie miał prawnej możliwości wydania zgody na uciążliwe usługi na działce między domami mieszkalnymi. Co więcej, Plan Ogólny wyznaczy tak zwane obszary uzupełnienia zabudowy, precyzyjnie wskazując działki, na których wydawanie WZ-ek w ogóle pozostanie dopuszczalne, co raz na zawsze ukróci dzikie rozrastanie się wsi na otwarte pola i lasy. Co dostrzegli ustawodawcy Skąd w ogóle decyzja o przeprowadzeniu tak głębokiej reformy? Projektodawcy wreszcie podsumowali rachunek krzywd i strat, jaki Polska płaciła za ponad dwadzieścia lat planistycznej wolnoamerykanki. Impulsów było kilka. Po pierwsze, państwo w końcu dostrzegło problem obywateli wpychanych w wycieńczające, latami trwające procesy o immisje. W procesach tych to zwykły człowiek, na własny koszt i własnymi siłami, musiał udowadniać przed sądem, że sąsiedzka hala, lakiernia czy dom weselny zakłócają mu życie „ponad przeciętną miarę” – podczas gdy inwestor machał mu przed nosem całkowicie legalnie wydaną decyzją WZ. Po drugie – i tu do gry weszły już twarde wskaźniki ekonomiczne – rząd zauważył wreszcie kosmiczne koszty tzw. urban sprawlu, czyli niekontrolowanego rozlewania się miast i wsi na okoliczne pola. Według raportów ekspertów chaos przestrzenny kosztował polską gospodarkę ponad 84 miliardy złotych rocznie. Biorąc pod uwagę wydatki na dociąganie kilometrów sieci wodociągowych, prądu czy dróg asfaltowych do pojedynczych, rozsianych po polach domów – które potem gmina musiała odśnieżać i oświetlać z podatków wszystkich mieszkańców – system stał się finansowo niewydolny. Do tego dochodziła kwestia bezpowrotnego „szatkowania” i niszczenia cennych gruntów rolnych. Swoje dołożyła też Unia Europejska, która wpisała reformę planowania do Krajowego Planu Odbudowy jako tak zwany „kamień milowy”, wymuszając jednocześnie pełną cyfryzację planów i większą przejrzystość w konsultacjach z mieszkańcami. Ustawodawca uznał więc, że dalsze tolerowanie procedury, w której każdy może wybudować niemal wszystko i niemal wszędzie, prowadzi nie tylko do ludzkich dramatów, ale też do bezsensownego uszczuplania budżetów samorządów przez nieracjonalne wydatki, a także, co najłatwiej obejrzeć na żywo na Podhalu – do spektakularnej katastrofy krajobrazowej. Zmiana w terenie czy na papierze? W rozporządzeniach do nowej ustawy każda ze stref Planu Ogólnego otrzymała ściśle określone przeznaczenie. Dla przykładu: w Strefie Zabudowy Jednorodzinnej funkcją dominującą jest mieszkalnictwo, a funkcje uzupełniające ograniczono do drobnych, nieuciążliwych usług, takich jak osiedlowy sklepik czy gabinet lekarski. Przepisy wprost wykluczają tam uciążliwy przemysł, wielką gastronomię, warsztaty produkcyjne czy hodowlę. Jeśli gmina zakwalifikuje dany teren jako strefę jednorodzinną, ani przyszły plan miejscowy, ani nowa WZ-ka nie będą mogły legalnie dopuścić tam budowy domu weselnego czy lakierni. Co równie ważne, ciężar odpowiedzialności został przeniesiony z urzędniczych gabinetów na radnych oraz samych mieszkańców. Reforma wyklucza sytuacje, w których inwestor „dogaduje się” po […]